PASLANMAZ ÇELİK
Tek cümleyle; yeraltından demirin çıkarılıp işlenmesiyle yani çeliğin kullanımı uygarlığın ileri bir evresinin karakteristik özelliğidir.
Paslanmaz çeliğin kullanımı ise bize doğrudan modern toplumu işaret eder.
Normal çelikler korozyona karşı dayanıklı olmadıklarında bu tür uygulamalar için paslanmaz çeliklerin kullanılması gerekir. Paslanmaz çelikler mükemmel korozyon dayanımları yanı sıra düşük ve yüksek sıcaklıklarda kullanabilmeleri, değişik mekanik özelliklere sahip türlerinin bulunması, şekil verme, kolaylığı gibi özelliklere sahiptirler. Paslanmaz çelikler diğer çeliklere oranla daha pahalıdır, ancak bakımının ucuz ve kolay olması, uzun ömürlü olmaları, tümüyle geri kazanabilmesi ve çevre dostu bir malzeme olması çok büyük avantaj sağlar.
Paslanmaz çeliklerde içyapıyı belirleyen en önemli alaşım elementleri, önem sırasına göre, krom, nikel, molibden ve mangandır. Bu çeliklerin yüksek korozyon dayanımını sağlayan unsur; yüzeye kuvvetle tutunmuş, yoğun, sünek, çok ince ve saydam bir oksit tabakasının bulunmasıdır. Çok ince olan bu amorf tabaka sayesinde paslanmaz çelikler kimyasal reaksiyonlara karşı pasif davranarak indirgenici olamayan ortamlarda korozyona karşı dayanım kazanır. Söz konusu oksit tabakası oksijen bulunan ortamlarda oluşur ve dış etkilerle (aşınma, kesme veya talaşlı imalat) bozulsa dahi kendini onararak eski özelliğine tekrar kavuşur.
Yukarıda da ifade edildiği gibi paslanmaz çelik;
1 - Korozyona dayanıklıdır
2 - Yüksek ve düşük sıcaklıklarda kullanılabilir
3 - Her türlü imalatta kolaylıkla işlenebilir
4 - Mekanik dayanımı
5 - Estetik görünümü
6 - Hijyenik özelliği
7 - Uzun ömürlü oluşu ile endüstrinin ve modern hayatın vazgeçilmez elemanlarındandır.
Paslanmaz Çelikler;
1 - Ferritik
2 - Martenzitik
3 - Ostentitik
4 - Ferritik – Ostentitik (dubleks)
5 - Çökertme sertleşmesi uygulanabilen alaşımlar olmak üzere beş ana grupta toplanırlar.
Ve paslanmaz çelik günümüzde artık, ziynet eşyasından büyük sanayi tesislerine kadar uzanan geniş bir yelpazede kullanılmaktadır. Günlük hayatımızda kullandığımız pek çok ürün bugün paslanmaz çelikten yapılmaktadır. Paslanmaz çelik hemen her gün kullandığımız bir mutfak aleti olarak karşımıza çıktığı gibi, gezinti yaptığımız bir meydanda, beğenimizi kazanan bir sanat eseri olarak ta kendini gösterir. Keyif duyduğumuz bir alışveriş merkezinde pek çok detayda dikkatimizi çeken paslanmaz çelik, hiçbir zaman görmediğimiz yerlerde de bizim güvendiğimiz ve konforumuz için kullanılabilmektedir.
Paslanmaz çeliğin muhtelif çeşitleri vardır. Örneğin nikel ilave edildiğinde demirin ostenit yapısı değişime karşı dayanıklılık kazanır. Bu kristal yapı bu çeşit çelikleri anti manyetik yapar ve düşük ısılarda daha az kırılgan yapar. Daha fazla sertlik ve güç için karbon ilave edilir. Elverişli ısıyla yapılan işlemlerde bu çelikler usturalar, jilet bıçakları, çatal bıçak takımları yapımında kullanılır.
Yüksek miktarda manganez birçok manganez birçok paslanmaz çelik kompozisyonlarında kullanılmıştır. Manganez, nikel gibi, çeliğin ostenitik yapısını korur fakat daha ucuza gelir.
Paslanmaz çelikler aynı zamanda kristalin yapılarına göre de tasnif edilirler.
. Ostenitik veya 300 seri, paslanmaz çelik ürünleri, toplam % 70 in üzerinde paslanmaz çelik ürünleri çeşidini kapsar. Bunlar, aşırı düşük derecelerdeki bölgelerden, alaşımın ergime noktasına kadar her, derece ısıda, ostenitik yapıyı korumak için en çok % 0.15 karbon, en az % 16 krom ve uygun miktarda nikel ve/ya da manganez içerirler. % 18 krom ve % 10 nikelden oluşan tipik bir kompozisyon genellikle 18/10 paslanmaz olarak bilinir ve çatal bıçak gibi sofra takımlarının yapımında kullanılır. Benzer şekilde 18/0 ve 18/8 de elverişlidir. AL-6XN ve 254SMO, alaşımları gibi süperostenitik paslanmaz çelikler, yüksek molibdenum içeriği (< %6) ve nitrojen ilavesi nedeniyle, klorid oyuklarına ve çatlak-yarık paslanmalarına karşı büyük direnç gösterirler ve daha yüksek oranda nikel içeriği 300 serisine karşı daha iyi bir direnç sağlar. Süperostenitik çeliklerin daha yüksek alaşım içeriği onların daha pahalı olmasına yol açar. Diğer çelikler aynı performansı daha ucuza mal ettiklerinden belirli bazı işlerde tercih edilirler.
Ostenitik paslanmaz çeliğe düşük karbon uyarlaması , örneğin 316L veya 304L kaynak yaparken paslanma sorunlarını önlemek için kullanılır. “L” paslanmaz çelik içindeki karbon içeriğinin % 0.03 ün altında olması demektir, bu da , kaynak işlemi sırasında oluşan yüksek ısıyla çökelme sınırına gelmesi durumunda krom karbitin sansitizasyon etkisini azaltır.
. Demirli paslanmaz çelik alaşımları pasa karşı yüksek dirençlidir. Fakat ostenitik tesfiyeli olanlara nispetle daha az dayanıklıdır. Bunlar % 10.5 ile % 27 arasında krom ve pek az da nikel içerirler; Bazıları da nadiren kurşun içerebilir. Bir çok kompozisyonlar, molibdenum bazıları da alüminyumla titanyum içerirler. Genel olarak demirli tefsiye edilmiş olanlar 18Cr.-2Mo,26Cr-1Mo, 29Cr_ 4 Mo, ve 29Cr-4Mo-2Ni içerebilir. Bu alaşımlar kaynak yapılmasında çökelti oluşturan ara metallerin bir aşaması olan kromun varlığıyla alçaltılır.
. Martensitic paslanmaz çelikler, paslanmaya karşı diğer iki sınıftakiler kadar dirençli değildirler, fakat son derece kuvvetli, sağlam ve dayanıklıdırlar; aynı şekilde makinede kullanılabilir ve ısı ile sertleştirilebilirler. Martenistik paslanmaz çelikler krom ( %12 -14) , molibdenum (% 0.2-1) ,nikel (0- <%2) ve karbon, (yaklaşık % 0.1-1) içerir; bu da daha fazla sertlik verir, fakat maddeyi biraz daha kırılgan hale getirir. Bu sulandırılmış ve manyetiktir.
Daha geniş bilgi için
http://www.paslanmazkorkuluk.cc
http://www.metalmuhendislik.com.tr/